'Bevroren in de tijd' - wrak van Shackleton's Endurance gevonden na 107 jaar

Uithoudingsvermogen, het verloren schip van de Antarctische ontdekkingsreiziger Sir Ernest Shackleton, is 107 jaar nadat het zonk gevonden.

Algemeen beschouwd als een van de grootste van alle onontdekte wrakken, Uithoudingsvermogen was niet meer gezien sinds het werd verpletterd door ijs en zonk in de Weddellzee in 1915, waardoor Shackleton en zijn bemanning gedwongen werden een beruchte ontsnapping te voet en in kleine boten te maken.

De Endurance22-project om het verloren schip te vinden werd gemonteerd door de Falklands Maritime Heritage Trust (FMHT), met behulp van het Zuid-Afrikaanse poolonderzoeks- en logistiekschip, Agulhas II, uitgerust met op afstand bediende duikboten. Het is een van de meest complexe onderzeese projecten ooit geweest, met verschillende wereldrecords behaald tijdens de missie die werd geleid door een internationaal team van wetenschappers.

Gedurende meer dan twee weken hadden duikboten een vooraf bepaald zoekgebied uitgekamd, voordat ze uiteindelijk het wrak op zaterdag ontdekten - de 100ste verjaardag van de begrafenis van Shackleton.

“Dit is verreweg het mooiste houten scheepswrak dat ik ooit heb gezien. Het is rechtopstaand, trots op de zeebodem, intact en in een schitterende staat van bewaring. Je kunt zelfs zien Uithoudingsvermogen boog over de achtersteven. Dit is een mijlpaal in de poolgeschiedenis”, zegt Mensun Bound, directeur verkenning van de missie.

Uithoudingsvermogen werd gevonden op een diepte van 3,008 m in de Weddellzee, ongeveer vier mijl ten zuiden van de oorspronkelijk door kapitein Worsley vastgelegde positie. De dagen sinds de ontdekking zijn besteed aan het maken van een gedetailleerd fotografisch verslag van het hout en het omliggende puinveld.

In de onderstaande video doet de Duitse zee-ijsfysicus Dr. Christian Katlein, een lid van het expeditieteam, verslag van de locatie en deelt hij opmerkelijke beelden van het wrak.

"We hadden ongeveer 80 procent van ons zoekvak bestreken en begonnen een beetje verdrietig te worden dat we het misschien niet zouden vinden", zegt Katlein. “Er waren al wat discussies over of we zouden terugkeren voor een nieuwe expeditie … maar eigenlijk hebben we het gevonden en hebben we enorm veel geluk gehad. Het was een geweldige teamprestatie van veel mensen uit vele landen. Het is gewoon krankzinnig. De robots werken al twee weken constant zonder enige technische storing.”

Katlein zegt dat het team nu van plan is om "een paar dagen" door te brengen met het onderzoeken van het wrak, voordat het terugkeert naar Kaapstad.

Het wrak wordt beschermd als een historische plek en monument onder het Antarctisch Verdrag, zodat het tijdens het inspecteren en filmen van het wrak op geen enkele manier wordt aangeraakt of verstoord. Er zijn geen fysieke artefacten naar de oppervlakte gebracht.

Het schip lijkt opmerkelijk veel op hoe het deed op foto's gemaakt door Shackletons filmmaker, Frank Hurley, in 1915. Hoewel er enige schade is aan de masten en aan de boeg, is er weinig houtaantasting, mede dankzij de koude omstandigheden en het gebrek aan van alle houtetende organismen in de Zuidelijke Oceaan. De ankers zijn aanwezig en zelfs laarzen en servies zijn gesignaleerd.

"Onze doelstellingen voor Endurance22 waren om het wrak te lokaliseren, te onderzoeken en te filmen, maar ook om belangrijk wetenschappelijk onderzoek te doen en een uitzonderlijk outreach-programma uit te voeren”, zegt Donald Lamont, voorzitter van de Falklands Maritime Heritage Trust. "De vieringen van vandaag worden natuurlijk getemperd door wereldgebeurtenissen, en iedereen die betrokken is bij Endurance22 houdt degenen die getroffen zijn door deze aanhoudende schokkende gebeurtenissen in gedachten en gebeden."

Bound voegt eraan toe: "We zijn overweldigd door ons geluk dat we foto's hebben gevonden en vastgelegd van Uithoudingsvermogen. Het gaat echter niet alleen om het verleden; we brengen het verhaal van Shackleton en Uithoudingsvermogen aan een nieuw publiek, en aan de volgende generatie, aan wie de essentiële bescherming van onze poolgebieden en onze planeet zal worden toevertrouwd.

“We hopen dat onze ontdekking jonge mensen zal aanspreken en hen zal inspireren met de pioniersgeest, moed en standvastigheid van degenen die Endurance naar Antarctica hebben gevaren. We brengen hulde aan de navigatievaardigheden van kapitein Frank Worsley, de kapitein van de Endurance, wiens gedetailleerde gegevens van onschatbare waarde waren bij onze zoektocht naar het wrak.”

De Weddellzee is het hele jaar door bedekt met dik zee-ijs, wat een van de factoren was die de missie om Endurance te lokaliseren zo uitdagend maakte. De wetenschapscorrespondent van de BBC, Jonathan Amos, meldt echter dat de afgelopen maand de laagste hoeveelheid Antarctisch zee-ijs ooit is gemeten tijdens het satelliettijdperk, dat teruggaat tot de jaren zeventig. De omstandigheden waren dan ook onverwacht gunstig.

Enorm krediet voor #Uithoudingsvermogen22 moet naar de bemanning van de Agulhas II (@A_M_S_O_L), aangevoerd door de inspirerende Knowledge Bengu. Dank u. pic.twitter.com/4IiX4NJqnm

— Dan Sneeuw (@thehistoryguy) 9 maart 2022

Het was de ambitie van Sir Ernest Shackleton om de eerste landoversteek van Antarctica van de Weddellzee via de Zuidpool naar de Rosszee te realiseren. In de Weddellzee, Uithoudingsvermogen bereikten nooit land en kwamen vast te zitten in het dichte pakijs en de 28 mannen aan boord hadden uiteindelijk geen andere keuze dan het schip te verlaten.  

Na maanden doorgebracht te hebben in geïmproviseerde kampen op de ijsschotsen die naar het noorden dreven, ging het gezelschap naar de reddingsboten om het onherbergzame, onbewoonde Olifanteneiland te bereiken. Shackleton en vijf anderen maakten vervolgens een buitengewone reis van 1,300 km in de reddingsboot, James Caird, om Zuid-Georgië te bereiken. Shackleton en twee anderen staken toen het bergachtige eiland over naar het walvisstation in Stromness. Van daaruit was Shackleton uiteindelijk in staat om de mannen die op Elephant Island wachtten te redden en ze zonder verlies van mensenlevens naar huis te brengen.